Objawy Czerniaka

Objawy czerniaka

W rozpoznaniu czerniaka pomaga skala ABCD. Litera A oznacza asymetrię zmian – im bardziej asymetryczna zmiana, tym bardziej wskazuje na ryzyko pojawienia się zmiany raka skóry. Zazwyczaj ocenia się to, porównując dwie części znamienia. Litera B oznacza brzeg – nieregularne brzegi znamienia wskazują na jego rakowy charakter. Litera C oznacza kolor (z ang. color) – w przypadku raka skóry kolor znamienia jest różny na różnym jego obszarze. Litera D oznacza średnicę (z ang. diameter); odnosi się to do znamion, które nagły urosły i osiągnęły średnicę większą niż 5 mm. Skala ta pomaga w rozpoznaniu samodzielnym czerniaka, jednak nie zawsze jest rzeczywista.
Prócz wspomnianych wyżej elementów, zmiany czerniakowe często mogą powodować swędzenie oraz uporczywy świąd. Możliwe jest również, że czerniak diagnozowany jest po tym, jak chory odczuwa objawy stanu zapalnego w okolicach znamienia, zauważa zaczerwienienie czy objawy przerzutów ze strony węzłów chłonnych.
Praktycznie każda zmiana na skórze, która niepokoi jej nosiciela, może być wycięta z marginesem zdrowej skóry – badanie histopatologiczne jest jedynym stuprocentowym źródłem wiedzy o istniejącym czerniaku bądź jego braku. Ważne, aby nie poddawać się biopsji ani usuwaniu znamienia laserem czy podczas krioterapii. Biopsja może wywoływać rozwój nowotworu, zaś pozostałe dwie metody nie pozwalają na zbadanie wyciętego znamienia.

Częstotliwość występowania

Czerniak skóry stanowi około 2%, a według niektórych źródeł – nawet 5% wszystkich nowotworów atakujących ludzi na całym świecie. W zasadzie podobnie często atakuje zarówno mężczyzn, jak i kobiety – w związku z tym rokowania w leczeniu czerniaka nie są związane z płcią chorego. Co istotne, u kobiet zazwyczaj zmiany nowotworowe występują na kończynach górnych i dolnych, zaś u mężczyzn na obszarze tułowia.
Zazwyczaj na czerniaka skóry chorują osoby między 30 a 45 rokiem życia. Ilość przypadków występowania tej choroby u dzieci jest praktycznie znikoma.
Czerniak jest chorobą bardzo dynamiczną, co oznacza, że liczba zdiagnozowanych osób rośnie z roku na rok. Szacuje się, że co około 10 lat przybywa dwa razy tyle chorych na czerniaka. Szczególnie dużo przypadków zachorowania wykrywa się obecnie w Australii, co wynika z pasującego fenotypu oraz warunków pogodowych, a także w Stanach Zjednoczonych, gdzie liczba chorych wzrosła wielokrotnie w ciągu ostatniego półwiecza.

Grupy zwiększonego ryzyka

Zwiększone ryzyko zachorowania na czerniaka skóry mają te osoby, które mają typowo nordycki typ urody. Zazwyczaj wyróżnia się on włosami w kolorze rudym albo blond, a także jasną cerą, która jest skłonna do oparzeń słonecznych. Wrażliwość skóry na promieniowanie UV znacznie zwiększa ryzyko wystąpienia czerniaka w wyniku zarówno intensywnego opalania bez żadnej ochrony skóry, jak również wówczas, gdy obecne na skórze znamiona zaczynają się zmieniać. Lekarze notują istotną zależność również między kolorem tęczówek a występowaniem choroby – bardziej narażone są na nią osoby o niebieskich oczach. Co ważne, czerniak częściej występuje u tych osób, które mają naturalną trudność opalania i najpierw ich skóra jest czerwona albo w ogóle nie opala się.
Szczególnie uważnie swojej skórze powinny przyglądać się osoby, które mają wiele zmian na ciele. Oznacza to zarówno piegi, jak i pieprzyki. Co istotne, czerniak o wiele częściej występuje u osób, które cierpią na zespół zmian dysplastycznych oraz podobne skazy skóry polegające na tworzeniu się licznych plam i znamion.
W ramach długoletniej diagnostyki okazuje się, że o wiele bardziej na czerniaka skóry narażone są w dorosłym wieku te osoby, które w dzieciństwie często ulegały poparzeniom słonecznym. Podkreśla to wagę odpowiedniego zabezpieczenia skóry – zwłaszcza jasnej i wrażliwej – przed nadmiernym promieniowaniem słonecznym.
Szczególnie uważne powinny być osoby, które z uwagi na swoją pracę dużo przebywają na słońcu. Już godzinę dziennie na dworze w słonecznej pogodzie uważa się za czas, który sprzyja pojawieniu się czerniaka skóry w przyszłości. Podobnie narażone na ten nowotwór są te osoby, które regularnie korzystają z solarium.

Czerniak – jak rozpoznać?

Obecnie diagnostykę opiera się o dermatoskopię, czyli badanie pozwalające na stwierdzenie, jaki charakter ma zmiana. Jest to często jednak nadal badanie dodatkowe, jako że każda zmiana o podejrzeniu czerniaka skóry wymaga wycięcia oraz przesłania do badania histopatologicznego. Dopiero na tej podstawie następuje stwierdzenie, czy faktycznie pacjent choruje na czerniaka skóry. Warto dodać, że samo usunięcie znamienia – nawet jeśli nie jest nowotworowe – nie powoduje żadnych powikłań czy nie jest czynnikiem uaktywniającym czerniaka.